بر اساس این گزارش؛ طرح جامع فولاد کشور براساس الزامات توسعه‌یی صنعت فولاد کشور با هدف دستیابی به ۵۵‌میلیون تن فولاد خام تا افق ۱۴۰۴ با نگاه به توازن در حلقه‌های زنجیره‌یی فولاد، وضعیت بازار و صادرات محصولات، بررسی تامین مواد اولیه مورد نیاز صنعت فولاد و وضعیت زیرساخت، سرمایه‌گذاری مورد نیاز، ساماندهی طرح‌های فولادی و اهداف و استراتژی‌های توسعه صنعت فولاد کشور در سال ۱۳۹۳ تهیه شده است.

 از این رو شناخت ظرفیت‌های بخش معدنی، توسعه اکتشافات در پهنه‌های مختلف کشور، معدن کاری و استخراج با تکنولوژی‌های روزدنیا، توسعه زیرساخت‌ها، تامین اعتبارات معدنی و جذب سرمایه از مواردی است که نقش مهمی در توانمند‌سازی و توسعه معدن و فولاد دارد. تحقق این اهداف نیازمند تدوین یک سند جامعه راهبردی توسط سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان سازمان‌های مرتبط و بخش خصوصی است.

«فولاد» به عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر زنجیره بازار فلزات، شاخص مهمی در توسعه‌یافتگی کشورها تلقی می‌شود و از این‌رو؛ تغییرات قیمتی این فلز مهم، از اهمیت بالایی برخوردار است. حجم مصرف فولاد در سال ۱۳۸۰، معادل ۱۰٫۴‌میلیون تن بوده که این مقدار در ابتدای دهه ۹۰ به ۱۹٫۵‌میلیون تن رسیده است؛ یعنی مصرف فولاد از دهه ۸۰ تاکنون، متوسط رشد ۴٫۹‌درصدی سالانه را تجربه کرده است. براساس طرح جامع فولاد کشور، در پیش‌بینی آینده مصرف فولاد در افق ۱۴۰۴، سه روش پیش‌بینی براساس «مصرف سرانه»، «مدل اقتصادسنجی» و «روند مصرف» مورد توجه قرار گرفته و پیش‌بینی‌ها براساس سناریوهای رشد ارزش افزوده‌ بخش صنعت، رشد سطح زیربنا در فعالیت‌های ساختمانی و عمرانی، رشد اقتصادی و رشد درآمد سرانه در سه بازه زمانی بلندمدت، کوتاه‌مدت و میان‌مدت انجام شده است. نتیجه پیش‌بینی‌ها براساس این سه روش و سناریوهای طراحی شده نشان می‌دهد که مصرف فولاد در افق ۱۴۰۴ به ۴۱‌میلیون تن خواهد رسید. از سوی دیگر اما، حضور کم رونق ایران در بازارهای جهانی، پیش‌بینی متال بولتن از صادرات فولاد ایران در سال‌های آینده را تحت تاثیر قرار داده؛ به نحوی که براساس آخرین گزارش، صادرات ۶‌میلیون تنی فولاد برای بازار ایران پیش‌بینی شده؛ این در حالی است که براساس سند چشم‌انداز، ایران باید سهم ۴درصدی از صادرات جهانی فولاد داشته باشد که به این ترتیب، صادرات فولاد ایران باید از ۶‌میلیون تن به ۲۰‌میلیون تن برسد. براساس آنچه گفته شد؛ تولید ۵۵‌میلیون تنی و مصرف ۴۱‌میلیون تنی فولاد در افق ۱۴۰۴ الزام افزایش ۱۴‌میلیون تنی صادرات را به دنبال دارد. از سوی دیگر، از بازار فولاد جهان خبر می‌رسد که امریکا تعرفه بالایی بر واردات فولاد چین قرار داده و تعرفه واردات فولاد در کشور هند و ترکیه نیز ۳۲ و ۴۰‌درصد است، درحالی که در کشور ما هنوز تعرفه واردات بین ۱۰تا ۲۰‌درصد است. بنابراین به نظر می‌رسد که جنگ تجارت فولاد آغاز شده و امریکا قصد ندارد اجازه دهد که چین با قیمت‌های پایین، وضعیت تولیدکنندگان خود را به خطر بیندازد اما گویی ایران در زمینه تجارت در این حوزه، سیاست صلح را در پیش گرفته و قصد ندارد تعرفه واردات فولاد را افزایش دهد که این موضوع به ضرر تولیدکنندگان داخلی است.

 

اوضاع تولید فولاد خام در ایران

در حال حاضر، چین حدود نیمی از فولاد دنیا را تولید و مصرف می‌کند اما به خاطر  سیاست‌های اقتصادی و کاهش فعالیت‌های ساخت و ساز در این کشور در سال ۲۰۱۴، میزان تقاضای فولاد چین با کاهش روبه‌رو بوده است. براساس آمار، در سال ۲۰۱۴، روند تولید در سه کشور چین، ژاپن و امریکا با اختلاف زیاد با سایر کشورها به ترتیب؛ ۸۲۲٫۷، ۱۱۰٫۷ و ۸۸٫۳‌میلیون تن عنوان شده که نشان می‌دهد بیش از ۵۰‌درصد سهم بازار تولید فولاد جهان به این سه کشور اختصاص دارد. از طرفی، بررسی عملکرد تولید فولاد در ایران نشان می‌دهد که میزان تولید، روند صعودی داشته؛ بطوری که از ۱۲‌میلیون تن در سال ۲۰۱۰، به ۱۶٫۳‌میلیون تن در سال ۲۰۱۴ رسیده است. همچنین در سال ۲۰۱۰، رشد تولید فولاد خام ایران ۱۰‌درصد بوده که به این ترتیب، کشور در جایگاه هفدهم جهان به لحاظ رشد تولید فولاد قرار گرفته اما با وجود اینکه در سال ۲۰۱۴، رشد تولید فولاد به ۵٫۷‌درصد کاهش یافته، ایران با ۳ پله صعود، به جایگاه ۱۴ جهان در این حوزه ارتقا یافته است.

 

روند صادرات فولاد

همچنین آمارها حاکی از این است که در سال ۲۰۱۳ کشورهای چین، ژاپن و آلمان با اختلاف زیاد نسبت به کشورهای دیگر به ترتیب ۳۸٫۶، ۳۵٫۳، ۲۹٫۱‌میلیارد دلار فولاد صادر کرده‌اند و ایران در همان سال، با صادرات ۰٫۴‌میلیارد دلار در جایگاه ۵۹ جهان قرار دارد. از طرفی ارزش صادرات فولاد ایران در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱، ۰٫۶ و ۰٫۸‌میلیارد دلار بوده که با سهم جهانی ۰٫۲‌درصدی، نشان از روند صعودی صادرات این محصول دارد، اما در فاصله سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ ارزش صادرات فولاد به ۰٫۴میلیارد دلار رسیده و روندی کاهشی تجربه کرده است.

 

روند واردات فولاد

براساس این گزارش، در سال ۲۰۱۳ واردات فولاد کشورهای آلمان، امریکا و چین با اختلاف زیاد نسبت به کشورهای دیگر به ترتیب؛ ۲۹٫۷، ۲۷٫۰، ۲۱٫۳‌میلیارد دلار بوده و ارزش واردات فولاد ایران نیز در همان سال ۲٫۳‌میلیارد دلار عنوان شده است که از این منظر، ایران در جایگاه ۳۹ جهان قرار دارد. همچنین در سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱، ارزش واردات فولاد ایران ۷٫۷ و ۸٫۱‌میلیارد دلار بوده که نشان‌دهنده روند صعودی واردات این محصول است، اما در فاصله سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳ ارزش واردات فولاد به ۳٫۷ و ۲٫۳‌میلیارد دلار کاهش یافته است.

 

کاهش تولید جهانی فولاد

از طرفی براساس گزارش مجله متال بولتن، در ۹ ماهه نخست سال ۲۰۱۵، تولید جهانی فولاد ضدزنگ ۵‌درصد کاهش نشان می‌دهد؛ یعنی در ۹ماهه نخست سال ۲۰۱۴، میزان تولید جهانی فولاد ضدزنگ ۳۱٫۳۴‌میلیون تن بود که در مدت مشابه سال ۲۰۱۵ به ۳۱٫۲۸‌میلیون تن کاهش یافت. بنا بر گزارش انجمن بین‌المللی فولاد ضدزنگ، این کاهش ناشی از کاهش تولید در آفریقا و اروپای غربی است که با ۳٫۸درصد کاهش نسبت به مدت مشابه سال گذشته، به ۵٫۷۳‌میلیون تن رسیده است. در آسیا نیز، به استثناء چین، میزان تولیدات این محصول ۷٫۰۷‌میلیون تن بود که ۰٫۹‌درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش یافته است. اروپای شرقی و مرکزی نیز با ۷٫۱‌درصد کاهش نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۱۹۸‌هزار تن فولاد ضد زنگ تولید کردند. بنابر این گزارش، کاهش تولید در این مناطق در ۹ماهه نخست سال جاری میلادی، ناشی از افزایش تولید چین، به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد جهان است که با ۷‌درصد افزایش تولید نسبت به مدت مشابه سال گذشته، میزان تولیدات فولاد ضدزنگ خود را به ۱۶٫۱۳‌میلیون تن رسانده است. در همین مدت در امریکا نیز، میزان تولیدات این محصول با ۲٫۳‌درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال گذشته، به ۲٫۱۵‌میلیون تن رسید.

 

تعرفه ۲۵۶‌درصدی امریکا برای فولاد چین

این گزارش در ادامه می‌افزاید؛ در پی سیاست‌های دامپینگ چین در بازار فولاد، امریکا تعرفه واردات فولاد از این کشور را به ۲۵۶‌درصد افزایش داده است؛ بطوری که قیمت واردات فولاد چین در امریکا در ماه نوامبر ۲۰۱۵ میلادی نسبت به ۱۲ ماه گذشته، کاهش ۱٫۵‌درصدی داشته و این در حالی است که بیشترین میزان کاهش قیمت فولاد چین در این کشور، به ژانویه ۲۰۱۰ برمی‌گردد که نسبت به سال قبل از آن، ۱٫۷‌درصد کاهش داشت. کارشناسان و رسانه‌های امریکایی معتقدند که با وجود بازارهای داخلی اشباع شده چین، این کشور چاره‌یی جز صادرات محصولات تولیدی خود که با افزایش همراه بوده، ندارد. براساس گزارش منابع امریکایی، با توجه به اطلاعات تجارت اداره کل گمرک این کشور، واردات محموله‌های فولاد، محصولات نفتی و آلومینیوم در حال ثبت رکورد جدیدی است و دلیل این موضوع را تولید بیش از نیاز داخلی و خارجی کارخانه‌ها، ذوب‌آهن‌ها و پالایشگاه‌ها دانسته‌اند. براین اساس، منطقی به نظر می‌رسد که با کاهش تقاضای داخلی برای فولاد چین و افزایش صادرات این کشور، قیمت این محصول همچنان کاهش پیدا کند. به همین دلیل، وزارت بازرگانی امریکا اخیرا با صدور بیانیه‌یی اعلام کرده که فولاد مقاوم در برابر خوردگی وارداتی از چین، به قیمت‌های ناعادلانه معامله می‌شود و بر همین اساس، تعرفه واردات فولاد از این کشور را به ۲۵۶‌درصد افزایش داده است؛ این در شرایطی است که تعرفه واردات فولاد چین برای امریکا، پیش از این ۲۳۶‌درصد بوده است. بلومبرگ در این باره اشاره کرده است که امریکا تعرفه واردات برای فولاد هند، چین و کره جنوبی را در حداقل قرار داده و از سوی دیگر تایوان و مارچگالیا ایتالیا نیز از اعمال تعرفه وارداتی ضد دامپینگ در امان مانده‌اند. دولت امریکا همچنین حد حاشیه دامپینگ ۳٫۲۵‌درصدی را برای صادرکننده عمده فولاد کره جنوبی به این کشور شناسایی کرده و به همین دلیل واردات فولاد از کره جنوبی نیز مشمول تعرفه ۳٫۵‌درصدی شده است. براساس این گزارش، واردات از تولیدکنندگان ایتالیا به جز مارچگالیا نیز مشمول تعرفه ۳٫۱‌درصدی شده و تعرفه برای واردات این محصول از هند نیز تعرفه‌یی بین ۶٫۶ تا ۶٫۹‌درصد خواهد داشت.

 

تعرفه غیرمنطقی واردات فولاد

این اقدام امریکا در حالی است که تولیدکنندگان ایرانی همواره بر اهمیت اعمال تعرفه‌های مناسب بر فولاد وارداتی تاکید کرده‌اند و معتقدند که کم بودن تعرفه سبب ایجاد مشکل برای تولیدکنندگان شده است. یکی از تولیدکنندگان فولاد در این باره می‌گوید: در سال گذشته، تولید فولاد در ایران ۱۶٫۵‌میلیون تن بوده و مصرف داخلی نیز برابر ۱۷‌میلیون تن است، در عین حال تولیدکنندگان داخلی این توان را داشتند که تا مرز ۱۸‌میلیون تن فولاد کنند اما به دلیل نبود تقاضا، مجبور شدند با ظرفیت کمتری تولید کنند. در همین زمینه، مهدی کرباسیان، رییس هیات عامل «ایمیدرو» با بیان اینکه «باید روی واردات برخی ورق‌ها و فولاد‌هایی که به اسم فولاد ممزوج به کشور می‌آید، اما در حقیقت حیله بر قانون است، تعرفه بیشتری وضع شود»، گفته که میزان واردات این نوع فولاد به کشورمان حدود ۲٫۷‌میلیون تن است؛ برای مثال امریکا تعرفه بالایی روی واردات فولاد چین قرار داده و تعرفه واردات فولاد در کشور هند و ترکیه نیز ۳۲ و ۴۰‌درصد است، درحالی که در کشور ما هنوز تعرفه واردات بین ۱۰ تا ۲۰‌درصد است. بنابراین به نظر می‌رسد که جنگ تجارت فولاد آغاز شده و امریکا نیز قصد ندارد اجازه دهد که چین با قیمت‌های پایین، وضعیت تولیدکنندگان خود را به خطر بیندازد اما گویی ایران در زمینه تجارت در این حوزه، سیاست صلح را در پیش گرفته و قصد ندارد تعرفه واردات فولاد را افزایش دهد.

 

فولاد در مسیر کاهش قیمت

از سوی دیگر، مدیرکل نظارت بر کالاهای فلزی و معدنی سازمان حمایت معتقد است که اکنون در حوزه فولاد، نزدیک به ۲‌میلیون تن محصولات فولادی در انبارهای واحدهای تولیدی و توزیعی است که عددی بسیار سنگین است؛ از این‌رو، روند کاهش قیمت را داریم که بطور قطع، بر محصولات صنایع پایین دستی خود نیز تاثیر می‌گذارد. میرآخورلو با اشاره به اینکه اکنون توجیهی برای تولید فولاد با ظرفیت۳۰۰‌هزار تن نیست می‌افزاید: با این حال اکنون در کشور واحدهایی با تولید این ظرفیت وجود دارد. از این رو حمایت منطقی از تولید‌کننده به حمایت از مصرف‌کننده منتج می‌شود. یعنی اگر شرایط به نحوی برای تولید‌کننده مهیا شود که به مواد اولیه دسترسی و تیراژ تولید مناسبی داشته باشد، منافع آن به مصرف‌کننده هم برمی‌گردد.

فرشته فریادرس – تعادل

پرینت متن